#399

Ontstaan van de Goudse kaasmarkt Erik Kooistra

13 01 Kaasmarkt
Kaasmarkt. Foto: Vergeer Kaas

De naam Gouda is over de hele wereld bekend en niet in de laatste plaats door de kaas. Ook in vroegere tijden was de Goudse kaas in verre streken populair. Hoe is de handel in Gouda eigenlijk begonnen?

De eerste markten die in Gouda gehouden werden, vonden op meerdere plekken in de stad plaats. Elk product werd in een ander deel van de stad verhandeld. De namen van enkele straten herinneren daar nog aan, zoals Achter de Vismarkt, Varkensmarkt, Peperstraat en Turfmarkt. Het marktplein zoals we dat nu kennen is al rond 1368 ontstaan. Pas tegen het jaar 1500 begon de kaashandel zich in Gouda te concentreren. De handel in kaas vereiste veel ruimte. Het Marktveld had daar genoeg van en de Waag was gemakkelijk bereikbaar.

Waag- en marktrechten

De stad Gouda had een belangrijke regionale functie en kreeg ooit van een van de Graven van Holland waag- en marktrechten. Deze rechten hielden in dat het boeren niet was toegestaan om hun producten buiten de stad te verkopen. Door deze rechten moest de verkoop binnen de muren van de stad plaatsvinden. Hierdoor was er altijd voldoende toevoer van levensmiddelen voor de inwoners. Natuurlijk werd hier door de stad belasting over geheven.

Miljoenen kilo's

Dat het economisch goed ging in Gouda blijkt wel uit de bouw van een nieuwe Waag in 1668. De oude Waag en enkele huizen werden afgebroken en door bouwer Pieter Post werd een nieuwe Waag gemaakt naar het ontwerp van de Waag in Leiden uit 1658. Uit gegevens blijkt dat in 1697 al 1,75 miljoen kilo kaas verhandeld werd in Gouda. Rond 1850 was dit teruggelopen tot 300.000 kilo, maar door de economische groei liep het aantal tot 1915 weer op tot 1,6 miljoen kilo. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog veroorzaakte een neerwaartse spiraal zodat de handel in 1918 tot een waar dieptepunt was ingezakt; er werd nog maar 100.000 kilo verhandeld. Na de oorlog leefde de handel weer op tot wel 4,2 miljoen kilo rond 1930. Na de Tweede Wereldoorlog zakte de kaashandel op de Markt door verschillende oorzaken definitief ineen, zodat er een einde kwam aan deze ooit zo levendige handel.

Pakhuizen

Het bleef niet alleen bij handel op de Markt. Door de grote toevoer kochten handelaren meer in dan dat er gegeten kon worden. De handelaren sloegen de kazen op in grote pakhuizen die in de hele stad verspreid stonden. De bekendste handelshuizen zijn Kaashandel-maatschappij ‘Gouda’ en De Producent die vandaag nog steeds bestaan.


Handjeklap

De Goudse kaas wordt ondertussen op grote schaal naar het buitenland geëxporteerd, en ‘Gouda’ staat inmiddels synoniem voor goede Hollandse kaas. Wat in Gouda nog rest, is de verkoop van kaas in winkels en op de wekelijkse warenmarkt. In de zomermaanden gaan we op de donderdagochtend nog even terug in de tijd. De kazen worden aan- en afgevoerd op brikken en na de verkoop, door het ouderwetse handjeklap, gewogen in de Waag.

13 02 Handjeklap

De verhalen van DieGoude zijn eerder gepubliceerd in Weekblad deGouda.

Kaasmarkt  /  Historie  /  De Waag  /  Die Goude