#537

Donkere Sluis deel 2 Han Breedveld

Foto 34 01 Foto Nico J. Boerboom
Foto Nico J. Boerboom

Het schuren van de grachten.

De waterkwaliteit van de grachten was altijd een voortdurende zorg van de Goudse bestuurders. In de Middeleeuwen, toen in Gouda de bier brouwen belangrijk was, konden de brouwers nog het grachtwater gebruiken. Omdat het stadsafval op de grachten werd geloosd, werd het water steeds vuiler. Het smerige water was een bron van ziektes.

Storten maar

De bijzondere ligging van Gouda aan een getijdenrivier vormde het begin van de oplossing. In 1615 werd de Havensluis gebouwd om te voorkomen dat de Haven zou dichtslibben. Toen werd het ook mogelijk bij vloed op de IJssel het water in de Haven tussen de Donkere Sluis en de Havensluis te bufferen, zoals bij de stortbak van een wc. Er was alleen nog een slimme uitvinding nodig om deze stortbak met kracht in het grachtenstelsel te laten leeglopen.

Spoelen maar

Met de plaatsing van vier kruisdeuren in de Donkere Sluis was dat vanaf 1778 mogelijk. Die deuren werden periodiek bij hoogwater met vallend tij kruislings gesloten. Daarna vulde de Haven zich met het water vanuit de IJssel. Na een trompetsignaal vanaf de toren van de Sint-Janskerk werden de kruisdeuren vervolgens in één klap geopend en stroomde het gebufferde water door de grachten. Met dit ‘schuren’ werd al het vuile water uit de stad naar de singels gespoeld. Daar werd het tenslotte gespuid op de IJssel, waar het inmiddels eb was geworden. Het schuren betekende veel voor de Goudse waterkwaliteit. Maar dit kon toch niet voorkomen dat de hygiëne in de stad op den duur ver te zoeken was.

Kijken maar

Foto 34 02 SAMH Studio Baars


Na de Watersnoodramp van 1953 werd de bedijking langs de Hollandsche IJssel verhoogd en de Havensluis gesloten. Ook het schuren werd gestopt. De trompetter op de torentrans en de daverende klap van de openslaande kruisdeuren werden in 1954 voor het laatst gehoord. Maar het schuren is nog steeds goed mogelijk. De sluis is gerestaureerd en alle technische voorzieningen zijn aanwezig. In de zomermaanden, op de donderdagen, wordt de werking van deze Goudse uitvinding gedemonstreerd door de leden van het Gouds Sluiswachtersgilde, één van de werkgroepen van de Historische Vereniging Die Goude. Dit schouwspel is uniek in de wereld. Daarom is sinds 2016 de Donkere Sluis opgenomen op de Werelderfgoedlijst van ICOMOS Nederland, de officiële adviseur van UNESCO.

De verhalen van DieGoude zijn eerder gepubliceerd in Weekblad deGouda.

Sluizen  /  Schuren  /  Erfgoed  /  Die Goude